Het nieuwe werken draait om de software van een organisatie
Door Petra Vos
Het nieuwe werken spitst zich helaas vaak toe op de beschikbare hardware om tijd- en plaatsonafhankelijk werk mogelijk te maken. Maar de kern van het nieuwe werken zit in de software van de organisatie, ofwel de onderliggende waarden en overtuigingen die dienen als handvat om te kunnen omgaan met het idee van totale bereikbaarheid.
Het nieuwe werken houdt de gemoederen van werkend Nederland flink bezig. Volgens onderzoekster Tanja van der Lippe is het nieuwe werken tijdsdrukverhogend: “meer zelf plannen, geen werkgever die je controleert: het geeft eerder het gevoel dat je nooit meer vrij bent”, vertelde ze onlangs in NRC. Tegelijkertijd constateert zij dat wij Nederlanders behoorlijk wat vrije tijd hebben in vergelijking met andere landen. Maar we hebben het ‘gevoel’ dat we het altijd druk hebben. Want we ‘doen’ ook altijd druk en we ‘zeggen’ dat we het druk hebben. Het afstemmen van hardware en software van een organisatie kan hiervoor een oplossing zijn.
Hardware en software
In geval van het nieuwe werken bedoelen we in dit geval met hardware de tastbare apparaten die flexibele invulling van tijd en plaats mogelijk maken: notebooks, tablets en vooral de smartphone. Deze laatste is de spil van de 24/7 bereikbaarheid.
Met software bedoelen we de onderliggende waarden en overtuigingen die dienen als handvat om te kunnen omgaan met het idee van totale bereikbaarheid. Het nieuwe werken draait niet zozeer om tijd- en plaatsonafhankelijk werken, maar veel meer om vrijheid en verantwoordelijkheid. Mensen hebben de verantwoordelijkheid om intens te werken en om intens te ontspannen, zowel thuis als op het werk.
Ja, ook ontspannen op het werk. De werkgever heeft daarin een belangrijke rol. Want als je de vrijheid neemt om medewerkers notebooks, tablets en smartphones te geven zodat ze op elk moment van de dag kunnen werken, neem dan ook de verantwoordelijkheid om ze te faciliteren met activiteiten die ontspannen. Denk aan een wellnessruimte, inspiratiebijeenkomsten, vieringmomenten, voldoende vrije dagen, yoga, studiereizen.
Met een goede invulling van de software van een organisatie zullen medewerkers het nieuwe werken echt als een gevoel van vrijheid ervaren en daardoor de verantwoordelijkheid nemen om optimaal te presteren. Op de tijd en plaats die het beste uitkomt. Dat is het nieuwe werken!
Vraagje: wat zijn voor u gedurende de dag momenten waarop u bewust ontspant?
Zuid-Afrika 2: Verantwoordelijkheid nemen
Naar Zuid-Afrika gaan is natuurlijk fantastisch, maar ik vind het ook best spannend. We gaan met maar liefst 110 mensen en ik wil niet dat iemand ook maar iets overkomt. In Zuid-Afrika heerst nou eenmaal veel armoede en het kan dus gevaarlijk zijn, zeker voor blanke buitenlanders die op de verkeerde plek belanden.
Onder mijn collega’s is ook mijn zoon Jip. Daarnaast gaat ook mijn vrouw Marian mee op deze trip. Dat maakt die spanning dus nog een stukje persoonlijker.
Ik zou dan ook best bang kunnen worden. Het bijzondere aan angst is dat het je helemaal kan grijpen. Bang worden is zelfs heel erg gemakkelijk. Het is veel moeilijker om angst te weerstaan en je er niet door te laten leiden. Die inspanning levert vaak veel op: aan de rand van de afgrond groeien de mooiste bloemen.
Op zich kan ik heel goed omgaan met verantwoordelijkheid, maar dan in relatie tot de grote mate van vrijheid die ik tegelijkertijd heb. In Zuid-Afrika heb ik echter niet te maken met vrijheid maar met beperking. Ik moet me dus dwingen om voorzichtig te zijn, ook voor alle mensen om me heen. De veiligheid van onze mensen is daarom flink gezekerd. Continu zullen we mensen in onze buurt hebben die een oogje in het zeil houden.
Een andere verantwoordelijkheid is die van geld. Geld betekent vrijheid, maar betekent ook verantwoordelijkheid. Ofwel, hoe verantwoord ga je om met geld? Ik vroeg laatst aan iemand: ‘Als je nu 5000 euro zou kunnen uitgeven aan iets goeds, waar zou je het dan aan uitgeven?’
Die vraag raakte een collega van me, Henk, en hij ondernam actie. Hij maakte een videofilmpje waarin hij iedereen binnen &samhoud oproept om geld te doneren waarmee we benodigdheden kunnen kopen voor een school in Soweto. Privé heeft Henk de nodige zorgen. Vanwege de crisis raakt hij zijn te koop staande huis maar moeilijk kwijt. Toch nam hij dit initiatief.
Henk laat zien dat je helden hebt op alle niveaus. En dat een heldendaad kan samengaan met verantwoordelijkheidsgevoel. In het filmpje zegt hij erover: ‘Mijn moeder leerde me altijd om oog te hebben voor mensen die het minder hebben. Die moet je helpen.’
Ik zou iedereen willen oproepen actie te ondernemen. Word een held, niet roekeloos maar met verantwoordelijkheidsgevoel en compassie. Dan realiseer je doorbraken, ook in Zuid-Afrika.
Het begint bij jezelf – seminar Corporate &trepreneurship
Vrijdag 23 oktober, de afsluitende dag van de &trepreneurial week. Een keur aan sprekers stond klaar: een drietal ondernemers, een intrapreneur en een professor van één van ’s werelds beste universiteiten: Harvard Business School. Met als doel managers en ondernemers te inspireren en te verbinden tot nieuw ondernemers elan.
Spreek je uit
“Als je merkt dat dingen niet eerlijk gaan, moet je niet mee doen. Veel mensen worden gedwongen in hun gedrag, maar blijf bij jezelf. Een echte ondernemer durft vragen te stellen en kritisch te zijn. Als je voelt dat iets niet bij je past, durf je dat dan uit te spreken en op te staan? Dit kan gebeuren in je eigen leven, in de maatschappij of in een bedrijf.” Hiermee trapt Salem Samhoud de dag af. Anderhalf jaar geleden hééft hij zich maatschappelijk uitgesproken door te reageren op Wilders’ film Fitna. Dit deed hij door een eigen film te introduceren: Into Connection. Maar ook nu spreekt hij zich uit: “De wereld heeft meer verbinding nodig. Daarom zijn wij het afgelopen jaar met &Samhoud de wereld ingegaan om mensen op te roepen tot meer verbinding. Dat deden we op een speelse manier met blauwe ballen, maar ook op een serieuze manier met een boek over verbinding en een onderzoek naar verbinding in 14 landen. Als ondernemer heb je de verplichting iets terug te geven. Maak het beter voor de volgende generatie en zorg voor verbinding: together we’ll build a brighter future.”
Wat zijn zo de reflecties na 20 jaar ondernemen? Salem: “Als ondernemer moet je nadenken over de idealen die je vroeger had. Wat zijn je dromen? Wat wordt je blij van? Maar wat kun je ook niet goed? Jouw nadelen zijn uiteindelijk je voordelen. Denk na over waar je de beste in wil worden?”
Salem beschreef het pad dat hij heeft gelopen. Van zijn ervaring bij het zien van het bord ‘Together we’ll build a brighter future’ in Soweto; op een plek waar veel mensen vermoord zijn in de apartheidstijd. Van de avonturen als afwasser in de slaaptrein, tot de perikelen als eigenaar van een centrum voor alternatieve geneeswijzen. Totdat hij zijn echte passie vond en ontdekte waar hij echt goed in wilde worden: dienstverlening en het veranderen van organisaties. Het resultaat: &Samhoud, 120 medewerkers groot en winnaar van menig award, waaronder twee keer op rij nummer 1 Great place to work.
“Als ondernemer heb je een ‘sense of excitement’ nodig, alle strategieën en business modellen zijn niks waard als je niet de moed hebt om op te staan. Jij gaat iets veranderen.”
“Veel mensen denken dat je vrij bent als ondernemer, maar je bent nooit vrij. Je kunt er niet zomaar even uitstappen. Je moet verder. En je moet telkens jezelf overwinnen. En als je groeit, moeten er mensen van het 1e uur weg. Mensen die een belangrijke rol hebben gespeeld in de opbouw van het bedrijf, maar die toch niet geschikt zijn voor de volgende fase Dit is moeilijk omdat je erg veel energie in ze hebt gestoken en je hebt ze geïnspireerd. Maar als ondernemer moet je mensen weg laten gaan. Met wie stop je?”
“The best way to predict the future is to create is”
Met deze spreuk sloot professor Das Narayandas zijn bijdrage aan het seminar Corporate &trepreneurship af. Das ging in op verschillende facetten van ondernemerschap. “Een echte ondernemer is iemand die door de diepe donkere kloven van onzekerheid wil gaan en die de adembenemende hoogvlakten van het succes wil betreden. Maar ik waarschuw je: reken er niet op dat je het laatste bereikt voor je het eerste hebt meegemaakt!”
Ondernemerschap binnen bestaande, grote organisaties is altijd een moeilijk punt geweest. Je botst dan namelijk op tegen het verschil tussen management en ondernemerschap. Wat die verschillen zijn? Om er maar enkele te noemen: ondernemers zijn meer gericht op mogelijkheden, terwijl managers meer gericht zijn op de beschikbare middelen. Ondernemers hebben een revolutionair commitment, terwijl managers doorgaans een evolutionair stap-voor-stap commitment tonen. En dat betekent in de praktijk nogal eens dat ondernemerschap binnen organisaties wordt ontmoedigd, of zelfs de kop in gedrukt. Vervolgens geeft professor Narayandas een aantal tips voor mensen die ondernemend willen zijn binnen bestaande organisaties. Wat moet je doen?:
- Wees bereid om elke dag ontslagen te worden
- Doe alles om de klus gedaan te krijgen, ongeacht je functiebeschrijving
- Laat niets en niemand je van je droom afbrengen
- Vorm een netwerk van goede mensen die je ondersteunen
- Doe je werk ‘ondergronds’ zo lang als het kan
- Onthoud dat het makkelijker is om te vragen om vergeving achteraf, dan om toestemming vooraf
- Hou je visie levend
Ondernemerschap bevorderen
“35% van de Nederlanders heeft de afgelopen tijd een ondernemend idee of een kans gezien. En 7% van de Nederlanders realiseren hun idee dan ook met succes”, zo presenteert Jeroen Geelhoed de uitkomsten van een onderzoek onder 1.300 Nederlanders. Is Nederland daarmee een ondernemend land? Niet echt! Maar hoe wordt je ondernemend? Daar komen verschillende zaken bij kijken. In de eerste plaats gaat het om een persoonlijke sense of urgency of sense of excitement. Dat je echt iets wilt, dat je weet wat je kunt en vervolgens ook een idee of een kans ziet waar je in gelooft. “Binnen &Samhoud stimuleren we dit door met alle individuele medewerkers een persoonlijke visie te ontwikkelen. Hierin ontdekken en formuleren medewerkers waar ze goed in zijn, wat hun kernwaarden zijn, wat ze willen bijdragen aan de wereld en welk gewaagd doel ze willen bereiken de komende vijf jaar. Hier zijn al verschillende loopbaanwendingen en nieuwe bedrijven uit voort gekomen.“
Maar een persoonlijke sense of urgency is niet voldoende. De volgende stap is dat je je idee deelt met andere mensen en zorgt voor een goed team van mensen om het tot stand te brengen. In de derde plaats is het belangrijk een duidelijke visie te ontwikkelen en een verdienmodel te hebben: hoe ga je je geld verdienen? Maar het belangrijkste van al is natuurlijk het tot stand brengen en tot een succes maken. Dat kan soms moeilijk zijn, helemaal in deze crisistijd. Jeroen: “We hebben de afgelopen tijd met veel ondernemers gesproken. Samen met Universiteit Utrecht zijn we tot een aantal factoren gekomen waarvan succesvolle ondernemers in crisistijd zeggen: hierdoor zijn wij succesvol gebleven, ondanks de crisis“. Dit zijn ze:
- Verbinding en een hechte relatie met je klanten
- Onderscheidend zijn
- Focus op medewerkers
- Ondernemende innovatieve cultuur
- Inspirerende en gedeelde visie
- Discipline in de uitvoering
- Gedisciplineerde financiën
Grijze haren en wilde haren
Hennie van der Most heeft het afgelopen jaar veel van zich laten horen. Niet alleen in zijn televisieprogramma, maar ook in de politiek. Tijdens het seminar deelde hij zijn verhalen met ons. En die waren boeiend! Van oud ijzerhandelaar, via het verhuren van zijn privézwembad naar het realiseren en runnen van 18 ondernemingen. Hennie: “Je moet het simpel houden. En ondernemerschap, dat betekent creativiteit en doorzettingsvermogen. Je kunt dat niet aanleren. Het moet in je zitten. Het is een hobby.” Van der Most onderscheidt drie soorten ondernemers:
- In de eerste plaats is dat de ‘echte ondernemer’. Die bouwt iets van de grond af op of brengt een bedrijf nieuwe groei.
- Daarnaast heb je de ‘oppasondernemer’. Een heel belangrijk soort ondernemer, want die zorgt dat de boel door blijft draaien. Maar hij brengt geen nieuwe groei, want daar heb je weer een echte ondernemer voor nodig.
- “En voor de laatste soort ondernemer heb ik geen goed woord over. Dat is de ‘overname ondernemer’. Die kijkt alleen maar naar geld en rendement. Hij voelt niet de verantwoordelijkheid voor de mensen.”
“Weet je, veel mensen worden in organisaties klein gehouden. Zo van, jij hebt niet genoeg opleiding, dus je zult dit wel niet kunnen. Dat is onzin! Als je mensen verantwoordelijkheden en vertrouwen geeft, gaan ze groeien. En ik heb een paar van die zogenaamde topmanagers gehad. Op papier ziet dat er prachtig uit. Ze verdienen bakken met geld, maar ze maken niets klaar!”
Kun je tien jaar ondernemerservaring hebben als je 23 jaar bent? Ja. Ben Woldring heeft het laten zien. Tien jaar geleden startte hij met de vergelijkingssite bellen.com. De site bouwde hij met behulp van een boekje uit de bibliotheek. In de afgelopen jaren is er een compleet agglomeraat aan vergelijkingswebsites uit onstaan. Daarnaast vertelt Ben met een glimlach van oor tot oor over de meest uiteenlopende mensen met wie hij ondertussen heeft gesproken. Van Maxima, Richard Branson en Steve Balmer tot Marco Borsato. En hij heeft de meest uiteenlopende lessen geleerd, zoals de oorzaken van succes. Volgens Ben word (en blijf) je succesvol door de volgende zaken:
- Voorsprong is geen vanzelfsprekendheid
- Juist nu goed naar consument luisteren
- Lerende (platte) organisatie
- Geloven in je product
- Meedenken met klanten (en ze kennen!)
- Goede adviseur nemen
- Om kunnen gaan met tegenslagen
- Innovatief, creatief, gedreven en integer zijn
Het laatste – integer zijn – is uitermate belangrijk. Ben: “natuurlijk zijn wij benaderd door bedrijven die er graag voor wilden betalen om bovenaan onze vergelijkingslijsten te staan. Maar daar doe ik niet aan mee. Want wij hebben ons ten doel gesteld inzicht te geven in verscheidene complexe markten door middel van het aanbieden van objectieve en actuele prijs- en productvergelijkingen.”
Tot slot: vuurwerk
De afsluitende discussie tussen Ben Woldring, Hennie van der Most en Salem Samhoud was vuurwerk! De meningen liepen uiteen over de rol van adviseurs en banken en of je dingen zwart-wit moet stellen of dat je de nuance zoekt. Ja, waar liepen de meningen uiteindelijk niet over uiteen? Over het feit dat ondernemerschap belangrijk is voor een land en dat Nederland ondernemender moet worden. En daar wil een ieder zijn bijdrage aan leveren. Hennie van der Most door er met zijn DGA netwerk voor te zorgen dat ondernemers weer serieus worden genomen. Salem Samhoud door het initiëren van maatschappelijke initiatieven en het stimuleren van ondernemers door onder andere de &trepreneurial week. En Ben Woldring door vol door te gaan met het lanceren van nieuwe ideeën en daardoor een voorbeeldfiguur te zijn voor veel (jonge) Nederlanders.
Het was het slot van een succesvolle &trepreneurial week. Op naar het vervolg. De komende maanden zullen een film en een boek volgen. En in 2010 komen er weer nieuwe initiatieven. Want ondernemerschap kun je leren.
Stille verloedering
Iedereen wordt wel eens in verlegenheid gebracht omdat hij of zij iets ziet of meemaakt dat niet door de beugel kan. Weet u wat ik bedoel? Ik zal u op weg helpen met een vraag: Hoe vaak gebruikt u het woord ‘eigenlijk’ in een zin of in een gedachte? ‘Dit kan eigenlijk niet’, ‘dit gaat eigenlijk te ver’, ‘hier wil ik eigenlijk niet aan meedoen’. Vervolgens zou ik u willen vragen om het woord ‘eigenlijk’ weg te laten. Het brengt u dichter bij uzelf en bij wat u accepteert van een ander.
Wat mij drijft is mijn hoger doel: ‘Together we’ll build a brighter future’. Soms ontmoet ik mensen die nooit van het woord ‘together’ gehoord lijken te hebben. Afgelopen weekend heb ik drie gebeurtenissen meegemaakt die ik voorbeelden noem van stille verloedering.
De eerste gebeurtenis was afgelopen vrijdag. Ik was met een vriend vrolijk aan het golfen op een chique golfbaan in Amersfoort. Op een gegeven moment kwam er een dame van een jaar of vijftig op ons af. Met een geaffecteerd accent zei ze: ‘Zeg heren, ik weet niet of u het weet, maar u gaat wel erg langzaam over het parcours. U houdt een heleboel mensen op die achter u aan lopen en ook willen spelen.’ Mijn vriend en ik waren overrompeld. Ze vervolgde: ‘En als u het goed vindt, dan haal ik u alvast in.’ ‘Maar natuurlijk, ga uw gang’, was onze reactie. Omdat we niet wilden dat wij al te veel mensen ophielden, keken we eens achterom. En wat bleek? Er was vrijwel niemand op de baan. Deze mevrouw had dus gewoon niet de waarheid verteld. Toen ik haar weer zag bij het clubhuis kwam ze naar me toe en verontschuldigde zich voor de heftige toon waarop ze tegen ons had gesproken. Tja, kan gebeuren toch? Eigenlijk niks aan de hand.
De tweede gebeurtenis was de volgende dag. Het was zaterdag en mijn zoon van 13 moest voetballen. Ik ben de coach van zijn team en ik geniet er van om die jongens te zien rennen over dat veld. Bij de tegenpartij speelde een jongen van Marokkaanse afkomst. Plots riep de vader van een van de jongens uit mijn team tegen hem: ‘He zwartbek, jij moet wegwezen!’ Ik wist niet wat ik hoorde. Ik heb hem na de wedstrijd aangesproken en gezegd dat ik geen racisme accepteer. Dat was dat, dacht ik.
De derde gebeurtenis was op zondag, ook weer op het voetbalveld. Ik ging toevallig eventjes kijken naar een team uit mijn woonplaats. Ze speelden tegen een Turks team. In ‘ons’ team speelt een Marokkaanse jongen, al jaren. En weer gebeurde het. Iemand uit het publiek, ook iemand van ‘ons’, riep tegen de Marokkaan: ‘He Mohammed, jij moet ook maar bij die buitenlanders gaan spelen, daar pas je beter bij.’
Aan het einde van het weekend maakte ik de balans op: drie onacceptabele situaties in 72 uur tijd. Het waren typisch van die situaties die je eigenlijk niet moet accepteren. Wat me vooral frustreert is dat mensen blijkbaar geen drempel hebben en zich te buiten gaan aan hufterig gedrag.
Vrijheid en verantwoordelijkheid zijn twee kanten van dezelfde medaille. Als mens en als ondernemer streef ik naar ultieme vrijheid. Niets mooier dan elke dag te beseffen dat ik zelf beslis over hoe mijn agenda eruit ziet en dat ik niets tegen mijn wil doe. Vrijheid mag je echter nooit lezen als vrijblijvendheid. Hoe meer vrijheid je hebt, hoe meer verantwoordelijkheid je draagt. Je bent namelijk niet alleen, je bent altijd verbonden met andere mensen. Wie niet regelmatig beide kanten van de medaille ter harte neemt en alleen maar denkt in termen van vrijheid, wordt egoïstisch en intolerant. Met hufterig gedrag als gevolg. En mensen die hufterig gedrag vertonen, beseffen niet dat ze hun eigen ramen ingooien. De wereld zal stil verloederen.