Communicerende hersenhelften
‘Great companies excel in tough times, and in tough times customers turn to great companies’ Mark Hurd, CEO Hewlett-Packard
Mark Hurd is een top CEO. Sinds 2005 leidt hij Hewlett-Packard, met veel succes. Onder zijn bewind groeide HP in de laatste vier jaar uit tot het grootste technologiebedrijf van de wereld. Met een omzet van 118 miljard dollar in 2008 passeerde HP grote concurrent IBM, die een omzet van 104 miljard dollar wist te behalen. HP dankt haar succes aan Hurd’s extreem fanatieke jacht op efficiencyverbeteringen. Hurd geldt dan ook als een ideale topbestuurder in economisch slechte tijden. Maar er wordt getwijfeld aan zijn capaciteiten om HP op lange termijn succesvol te blijven maken. Hurd vaart volledig op zijn linkerhersenhelft. Is hij in staat om in de toekomst ook de rechterhersenhelft binnen HP ruimte te geven?
Het artikel dat ik lees over Mark Hurd in Fortune is uitgebreid. Deze man prikkelt me enorm. Hij is wars van opsmuk. Je maakt hem het meest blij met simpele cijfers, aan fancy powerpoints heeft hij geen boodschap. Hij heeft niet veel aandacht voor de menselijke kant van zijn bedrijf, of voor creativiteit. Hurd waardeert alleen executie en winst. Zo’n extreme getallenfreak en controlfreak, hij is een fenomeen. Zijn favoriete communicatiemiddel is de voicemail, dat is een stuk efficiënter dan een conversatie. Zijn dagelijkse bezigheden houdt hij bij en analyseert hij via een spreadsheet. Hij kan je exact vertellen hoeveel tijd hij besteedt aan medewerkers, klanten en aandeelhouders. Desgevraagd segmenteert hij de klantengroepen van HP en kan hij aangeven welk deel van de markt hij persoonlijk heeft benaderd. Volgens Hurd moet je bewust omgaan met je meest schaarse middelen. Voor hem is dat tijd. Dus die managet hij. Een wekker hoeft Hurd niet te zetten. Elke ochtend wordt hij om 04.45 uur wakker, uit zichzelf.
Hurd is echter geen bouwer. HP behoorde tot de meest innovatieve high tech bedrijven, maar inmiddels draait de meeste hardware van HP op standaard technologie. Voor de toekomst betekent dat dat HP alleen nog gemiddeld kan groeien en dat winstmarges alleen nog maar kunnen groeien als hij kosten kan blijven drukken. Dit soort eenzijdige strategieën, namelijk focus op efficiency ten koste van innovatie, zijn niet duurzaam. Met alleen operational excellence kunnen technologische bedrijven niet overleven. Maar Hurd bezuinigt gewoon verder, ook op R&D. Slacht hij daarmee niet de kip met de gouden eieren? De rekenmachine en de inkjet printer zijn uitvindingen van HP. Volgens Hurd hebben zijn bezuinigingen op research alleen betrekking op de kosten voor onderhoud van bestaande technologie. Op pure research bezuinigt hij niet, zegt hij. Echter, als het er op aan komt dan wint lean het vrijwel altijd van technologische verbeteringen bij HP.
Op sommige markten verliest Hurd dan ook terrein. In de markt voor smartphones bijvoorbeeld, waar HP afhankelijk is van Microsoft. Apple daarentegen heeft een heel eigen, gebruiksvriendelijk platform voor de iPhone gebouwd en is daarmee een belangrijke groeier geworden.
Op andere markten wint Hurd wel terrein. Omdat HP enorm liquide is, kan HP interessante overnames doen. En daarbij komt dat HP een perfecte boodschap heeft voor tijden van economische recessie: reduceer kosten. En daarin geldt HP als voorbeeld. Bedrijven zijn minder geneigd om te investeren in nieuwe hardware. Liever huren ze tijdelijk meer services in (die HP ook aanbiedt) zodat ze hun bestaande apparatuur nog een tijdje kunnen behouden. Hurd heeft op elke vraag dus wel een antwoord. Maar een vraag blijft open: Is hij in de toekomst in staat om meer nadruk op de rechterhersenhelft en creativiteit te leggen binnen Hewlett-Packard?
Leiderschap in tijden van crisis
Hurd’s focus op uitgaven heeft ertoe geleid dat HP in deze slechte economische tijd niet alleen kan overleven, maar mogelijk zelfs zal groeien. HP verwacht 5% minder omzet in 2009. Maar voorziet ook 6% meer winst. Het is inderdaad afwachten of Hurd in staat is in de toekomst zijn leiderschapsstijl aan te passen. Dan wordt duidelijk of hij een level 5 leider is. Een level 5 leider is een leider die bouwt aan een duurzame grootse organisatie en kenmerkt zich door dienstbaarheid en professionele daadkracht. Hurd heeft een formidabele executing power. En hij wint.
Ik vind Hurd ook een level 5 leider. Als leider moet je je kunnen aanpassen aan de behoeften van de omgeving, in dit geval de economische crisis. Soms moet je een periode lang gewoon heel strict en rechtlijnig leiding geven. Om daarna weer een andere stijl aan te nemen. Eerder schreef ik over een andere CEO, Bill Weldon van Johnson&Johnson. Die zegt dat het in goede tijden juist lastig managen is, omdat je dan de hand op de portemonnee moet kunnen houden. Hurd heeft tot nu toe laten zien dat hij dat extreem goed beheerst. Ik ben benieuwd hoe goed zijn hersenhelften zullen communiceren.
Van Mandela tot Obama!
Voordat ik 19 jaar geleden startte met het adviesbureau Arends&Samhoud, wat later &Samhoud werd en nog steeds is, hebben mijn vrouw en ik een aantal jaar geleefd en gewerkt in Afrika. Uit die periode stamt mijn hoger doel: ‘Together we’ll build a brighter future.’
Het adviesbureau &Samhoud is een bijzonder stimulerende omgeving gebleken om dat hoger doel te mogelijk te maken en dat hoger doel te vervolmaken. Het volledige hoger doel luidt: ‘Together we’ll build a brighter future. Wij realiseren doorbraken door het inspireren en verbinden van mensen.’
Als ik dan denk aan de inauguratie van Barack Obama vorige week en vooral aan zijn boodschap, dan zie ik waarom deze man me zo raakt. Ook hij heeft het over een brighter future, verpakt in de woorden Hope, Change en USA. Ook hij doet een appèl op het collectief: we hebben elkaar nodig om die verandering te kunnen realiseren. Ook hij heeft het over doorbraken: zijn leiderschap is transformationeel. In tegenstelling tot het traditionele, transactionele leiderschap van voor wat hoort wat, roept Obama op om met elkaar de samenleving opnieuw vorm te geven. Hij stelt zich op als onderdeel van de Amerikaanse samenleving, en benadrukt de kracht van de bottom up benadering in plaats van de top down benadering.
En ook Obama verbindt: letterlijk, via de duizenden jonge mensen die hem helpen om via het internet in contact te komen met miljoenen Amerikanen. En figuurlijk, door zijn overwinning te delen via de alomvattende boodschap van ‘Change: yes, we can!’
Waar Obama roots heeft in Afrika, heb ik een verleden in Afrika en heb daar veel geleerd over hoe mensen met elkaar omgaan en met elkaar iets kunnen bereiken. Ik herken in de leiderschapsstijl van Obama veel van hoe Afrikanen leiderschap benaderen. De leiderschapsstijl van Nelson Mandela geldt als lichtend voorbeeld van die benadering. Hij is de meest beroemde vertolker van het begrip Ubuntu, wat in het Afrikaans medemenselijkheid betekent.
Afrika biedt Obama daarmee een levensvisie, een manier van volwaardig mens zijn. Dit staat prachtig beschreven in het boekje ‘Leiderschapslessen van Mandela’ van Martin Kalungu-Banda. Ook in de film ‘Goodbye Bafana’ uit 2007 van Bille August komt Ubuntu uitgebreid terug:
Ubuntu
Het fundamentele idee van Ubuntu is dat ieder mens afhankelijk is van andere mensen. Je bent onderdeel van een gemeenschap: ‘Ik ben omdat wij zijn.’ Ubuntu is een samenstelling van twee woorden: ubu en ntu. Ubu betekent zoveel als ‘het universum’. Ntu staat voor ‘ontvouwen van het universum.’
Desmond Tutu zegt in ‘God heeft een droom’: We zijn geschapen om samen te zijn, om relaties te hebben…Afrika heeft de wereld iets te geven, iets waar de hele wereld met smart op zit te wachten – een herinnering aan het feit dat we meer zijn dan de som der delen.’
De traditionele manier van leven in Afrika is gericht op vrede en harmonie. Respect is er niet alleen voor mensen, maar ook aan de omgeving zoals de natuur, dieren en het bovennatuurlijke. De belangrijkste waarden die Ubuntu kenmerken zijn:
-
Saamhorigheid; het tot stand brengen van gemeenschappelijkheid tussen mensen. Als gemeenschap streef je naar een eenduidig eindresultaat.
-
Broederschap; ‘Iemand is iemand door anderen’. Ubuntu creëert een wij-gevoel dat je individualiteit overstijgt en dat zich verspreidt over de gemeenschap, je plaats, je land en je eigen werkplek.
-
Gelijkheid; in Afrika bestaan geen sociale lagen op basis van materieel bezit. Iedereen is gelijk. Door op een waardige manier met elkaar om te gaan ontstaat er goodwill en vriendelijkheid tussen mensen.
-
Delen; mensen vullen elkaar wederzijds aan. Door anderen te ondersteunen deel je je mogelijkheden met de ander. Om te weten wat de ander nodig heeft, is het belangrijk om de dialoog aan te gaan.
-
Verbondenheid; gedeelde smart is halve smart. Door er te zijn voor een ander en je in te leven in een ander, draag je bij aan het helen van het leed van een ander.
-
Vreugde; Wanneer je een ander waardeert voor wat hij doet, dan waardeer je jezelf als mens. Leiders, en in principe is iedereen zijn eigen leider, hebben de plicht vreugde te scheppen in het leven en dagelijks een vriendelijke uitstraling te hebben. Verbondenheid zorgt voor opgewektheid, warmte en saamhorigheid.
-
Empathie; het vermogen om jezelf in de positie van een ander te verplaatsen. Dat betekent luisteren, echt luisteren. Actief luisteren is de basis voor ware democratie en wordt in Afrika beschreven als ‘onder een boom zitten en praten totdat iedereen instemt.’
-
Compassie; om te overleven ben je afhankelijk van anderen. In zijn afhankelijkheid en kwetsbaarheid creëert de mens een band van liefde en van zorg, een band van compassie met zijn medemens.
-
Respect; je mag een ander niet voorschrijven wat hij of zij moet doen. Je helpt de ander en streeft naar gelijkwaardigheid tussen economische partners. Merk op dat de westerse benadering hier haaks op staat en dat Afrika daardoor is beïnvloed geraakt.
-
Tolerantie; in organisaties die werken volgens het Ubuntu-principe is iedere medewerker betrokken bij belangrijke beslissingen. Iedereen krijgt de ruimte om zijn mening naar voren te brengen. Het individu is ondergeschikt aan het collectief. Het is niet ‘ik’ maar ‘wij’ die een besluit nemen. Op een dergelijke manier besluiten nemen is een continue oefening in tolerantie.
-
Menselijkheid; humaan zijn is de kern van het Ubuntu-principe. Vriendelijke omgangsvormen en werkelijk in elkaar geïnteresseerd zijn zorgt voor echte menselijkheid. Een ontmoeting kenmerkt zich in de Afrikaanse cultuur door warme persoonlijke communicatie zoals lachen en plezier maken.
-
Harmonie; door in harmonie met je capaciteiten te leven en je talenten te ontwikkelen, zorg je goed voor jezelf en uiteindelijk voor een ander. Te hoog grijpen leidt tot stress. Stress leidt tot intolerant gedrag en dat schaadt de gemeenschap.
-
Herverdelen; door te delen worden mensen gelukkiger en dat is goed voor de gemeenschap. Dat geldt niet alleen voor materiële zaken, maar ook voor kennis en morele waarden. Ook die moeten worden gedeeld.
-
Wijsheid; wijsheid is het accepteren van basale waarden, ze in de praktijk brengen en uiteindelijk integreren in het dagelijkse leven. Kennis overbrengen is bedoeld om het leven van het individu en van de gemeenschap meer betekenis te geven en te ontwikkelen. De gemeenschap zelf maakt weer deel uit van een groter geheel: het universum.
In de gemeenschap wordt het leven geleefd en zijn mensen zich bewust van de wederzijdse afhankelijkheid van de ander. Het is niet vreemd dat Ubuntu ook de naam is van een open source besturingssysteem voor pc’s dat door een grote groep mensen werd ontwikkeld.
Ik ben omdat wij zijn: ik denk dat het Nederlandse bedrijfsleven kan leren van de lessen van Obama en Mandela, zeker in tijden van een economische crisis. Wat vindt u?
