Zuid-Afrika 2: Verantwoordelijkheid nemen
Naar Zuid-Afrika gaan is natuurlijk fantastisch, maar ik vind het ook best spannend. We gaan met maar liefst 110 mensen en ik wil niet dat iemand ook maar iets overkomt. In Zuid-Afrika heerst nou eenmaal veel armoede en het kan dus gevaarlijk zijn, zeker voor blanke buitenlanders die op de verkeerde plek belanden.
Onder mijn collega’s is ook mijn zoon Jip. Daarnaast gaat ook mijn vrouw Marian mee op deze trip. Dat maakt die spanning dus nog een stukje persoonlijker.
Ik zou dan ook best bang kunnen worden. Het bijzondere aan angst is dat het je helemaal kan grijpen. Bang worden is zelfs heel erg gemakkelijk. Het is veel moeilijker om angst te weerstaan en je er niet door te laten leiden. Die inspanning levert vaak veel op: aan de rand van de afgrond groeien de mooiste bloemen.
Op zich kan ik heel goed omgaan met verantwoordelijkheid, maar dan in relatie tot de grote mate van vrijheid die ik tegelijkertijd heb. In Zuid-Afrika heb ik echter niet te maken met vrijheid maar met beperking. Ik moet me dus dwingen om voorzichtig te zijn, ook voor alle mensen om me heen. De veiligheid van onze mensen is daarom flink gezekerd. Continu zullen we mensen in onze buurt hebben die een oogje in het zeil houden.
Een andere verantwoordelijkheid is die van geld. Geld betekent vrijheid, maar betekent ook verantwoordelijkheid. Ofwel, hoe verantwoord ga je om met geld? Ik vroeg laatst aan iemand: ‘Als je nu 5000 euro zou kunnen uitgeven aan iets goeds, waar zou je het dan aan uitgeven?’
Die vraag raakte een collega van me, Henk, en hij ondernam actie. Hij maakte een videofilmpje waarin hij iedereen binnen &samhoud oproept om geld te doneren waarmee we benodigdheden kunnen kopen voor een school in Soweto. Privé heeft Henk de nodige zorgen. Vanwege de crisis raakt hij zijn te koop staande huis maar moeilijk kwijt. Toch nam hij dit initiatief.
Henk laat zien dat je helden hebt op alle niveaus. En dat een heldendaad kan samengaan met verantwoordelijkheidsgevoel. In het filmpje zegt hij erover: ‘Mijn moeder leerde me altijd om oog te hebben voor mensen die het minder hebben. Die moet je helpen.’
Ik zou iedereen willen oproepen actie te ondernemen. Word een held, niet roekeloos maar met verantwoordelijkheidsgevoel en compassie. Dan realiseer je doorbraken, ook in Zuid-Afrika.
Dalí: Doorbraak in de kunst
Het gedrag van mensen wordt sterker beïnvloed door het onderbewuste dan door het direct waarneembare. Dat is de opvatting van de kunststroom die bekend staat als surrealisme. Bij het surrealisme komt de visuele verbeeldingskracht los van het verstand en de logica en dringt de kunstenaar door in het onderbewustzijn. Mensen, natuur en voorwerpen worden zeer realistisch uitgebeeld, maar worden heel onlogische samengevoegd waardoor een vervreemdend beeld ontstaat. Een droombeeld? Of juist een heel echt beeld?
Salvador Dalí (1904 – 1989) was een surrealist en een veelzijdig kunstenaar: schilder, ontwerper, cineast en schrijver. Hij gebruikte verschillende technieken om figuratief te schilderen, maar ook abstract. En hij maakte prachtige sculpturen. Een zeer vaardig man dus, met een fabelachtige fantasie en ongelooflijk creatief. Net als in een droom brengt hij werkelijkheid en fictie bij elkaar. En zo ontstaat een sensationeel imaginair beeld. Wat hij bedacht en maakte, vind ik doorbrekend. Hij doet echt een beroep op de fantasie van de kijker. En fantasie hebben we nodig om te komen tot nieuwe ideeën.
In het huidige internettijdperk is er ook sprake van surrealisme, het surrealisme van de straat, zoals Bianca Stigter onlangs schreef in NRC (20 maart 2009). Dankzij de techniek worden bestaande films en beelden steeds vaker gemonteerd tot nieuwe publicaties. Het is een bestaande kunstvorm die al in 1936 ontstond toen de kunstenaar Joseph Cornell de film Rose Hobart maakte. Hij monteerde een film met actrice Hobart naar eigen inzicht tot een nieuw product, met nieuwe muziek eronder. Toen Dalí deze gemanipuleerde versie zag, werd hij kwaad van jaloezie: ‘Hij heeft mijn dromen gestolen’, zou hij hebben gezegd.
Doordat steeds meer mensen de techniek machtig zijn om filmpjes te manipuleren, ontstaat op You Tube en andere video sites een nieuw soort surrealisme. Zo zie je bijvoorbeeld een scene uit Der Untergang (2004), waarin Hitler zich in zijn bunker kwaad maakt over een bedrijfsuitje: hij wil niet naar de dierentuin, hij wil gaan bowlen. Een andere variant laat via ondertitels zien dat Hitler zich boos maakt over de verkoop van Fortis. Maar ook speeches van Obama zijn voorzien van andere ondertitels. Wat is nog werkelijkheid, wat is nog authentiek? En belangrijker, is dat een voorwaarde? In elk geval prikkelt het de fantasie van de nieuwe generatie internetgebruikers wat leidt tot veel creativiteit, vaak humoristisch en soms doodernstig. The sky is the limit geworden.
Een uitspraak van Dalí is: ‘Surrealism is destructive, but it destroys only what it considers to be shackles limiting our vision.’ En van ketenen moeten we ons bevrijden om doorbraken te kunnen realiseren. Het internet en de toepasbaarheid van die techniek voor miljoenen amateurs wereldwijd, lijkt een manier te zijn om deze ketenen van ons af te gooien.
Vanwege de snelle groei van &Samhoud, hebben we in Utrecht inmiddels 2 kantoorpanden. Ons bestaande pand aan de Maliebaan, en een statig oud pand aan de Parkstraat. Dat pand, onder andere thuisbasis van &Samhoud People, is prachtig ingericht, geheel volgens onze visie: het is doorbrekend, inspirerend en verbindend.
Op de tweede verdieping ligt aan de straatkant een zonovergoten hoge witte kamer. Dat is de Dalí kamer, met een aantal van zijn schilderijen. Een droomkamer als je het mij vraagt.
Onder andere de volgende schilderijen zijn er te bewonderen:
Madonna and Child - Lithografie
Le Christ Aiguilles Or - Lithografie op zijden papier
L'ange de Port Lligat - Lithografie
The oecumunical Counsil - Lithografie
La vierge de Guadeloupe - Lithografie
Le Picador - Lithografie
Creativiteit
In de zomer van 2008 volgden we met alle medewerkers van &Samhoud een filosofie opleiding in Delphi, Griekenland. Hoofdthema van die reis was ‘Ken Uzelve’, de spreuk die in het steen is gegrift op de plek waar ooit het orakel van Delphi haar boodschappen van de Goden verkondigde. Zelfkennis is belangrijk voor het doorgronden van je persoonlijke visie. En een heldere persoonlijke visie geeft, net als een organisatievisie, richting in wie je bent en wat je wil bereiken.
Een van de onderwerpen die aan bod kwam tijdens die opleiding, was creativiteit, behandeld door docent prof. dr. René Ten Bos, een filosoof die in 2008 het boek ‘Het geniale dier’ uitbracht.
Verschil tussen mens en dier
‘Het geniale dier’ is een zoektocht naar het antwoord op een van de oudste filosofische vragen: wat is het verschil tussen mens en dier? De filosofie heeft altijd gezocht naar bewijs om de mens te kunnen onderscheiden van het dier. Er zijn allerlei eigenschappen denkbaar die een mens heeft en een dier niet: een dier heeft geen humor, een dier heeft geen compassie, een dier kan niet praten enzovoorts. Er is echter altijd een dier te vinden, ergens op de wereld, die wel degelijk zo’n eigenschap heeft. Een essentieel verschil is er dus niet.
Ten Bos beschrijft echter een zeer belangrijke overeenkomst tussen mens en dier, de genius. Met het latijnse genius, in het grieks daemon, wordt de innerlijke, dierlijke begeleider aangeduid. De genius geeft je richting, zegt wat je moet doen en wat je moet laten. Als je niet luistert naar je genius, dan kan dat leiden tot zelfbedrog.
Creativiteit als kernkwaliteit
Bij de mensen wordt het genius in verband gebracht met het begrip genialiteit. Geniale mensen zijn in staat om regels te doorbreken en iets nieuws te creëren. Ik ben misschien niet geniaal, maar ben wel enorm ervaren in het realiseren van doorbraken, met name het begeleiden van intensieve verandertrajecten bij grote organisaties. Organisaties helpen veranderen vraagt dus de nodige creativiteit. Naast ondernemerschap en verbinding is creativiteit een van de drie kernkwaliteiten van &Samhoud, zoals benoemd in onze visie.
In mijn ogen draait creativiteit uiteraard om originaliteit, maar het draait ook om inventiviteit en daadkracht. Want een idee is pas waardevol als je er iets van maakt. Ik vind creatief werk dan ook erg belangrijk, zowel voor klanten als voor &Samhoud zelf. Onze kantoorpanden aan de Maliebaan en aan de Parkstraat in Utrecht zijn goede voorbeelden van het koppelen van onze ideeën aan concreet werk. Prachtige panden om te zien en elke ruimte is ingericht volgens een idee, opdat werk en ontspanning goed samengaan.
In het werk voor klanten en voor &Samhoud zelf worden we bijgestaan door onze creatieve partner, &Redrum. Marijn van &Redrum heeft een helder idee over wat creativiteit is. Hij wil oplossingen bedenken waar niemand anders aan denkt. Dat doet hij door vooral in oplossingen te denken en niet in problemen. ‘Waar draait het om?’ is voor hem de centrale vraag als hij aan het werk gaat. Hier twee voorbeelden van wat hij verstaat onder simplicity.
Creativiteit leidt tot meer verbinding
Creativiteit is belangrijk om zowel persoonlijk als zakelijk succes te hebben. Creativiteit maakt het leven aangenamer en leidt tot meer verbinding. Je staat immers open voor nieuwe ideeën, voor andersdenkende mensen en voor wat er in de wereld gebeurt. Maar ook op zakelijk vlak is creativiteit belangrijk. Het geeft je de mogelijkheid om beter om te gaan met de toenemende complexiteit van onze samenleving. Het mooie is dat creativiteit is aan te leren en dat verbinding leidt tot een betere wereld.
