Zuid-Afrika 4: Apartheid
De eerste dag van onze reis naar Zuid-Afrika heeft geleid tot veel reflectie. Het programma is zo vol met indrukken en ontmoetingen dat je niet veel tijd hebt om ze te verwerken.
We begonnen de dag met een bezoek aan het Apartheidmuseum, in Johannesburg. De wetten die Apartheid bezegelden hangen op een grote muur onder elkaar. Een lange lijst is het. Het is dankzij die verankering in de wet dat Apartheid zo lang heeft kunnen bestaan.
Het einde van Apartheid ging gepaard met veel geweld en bloedvergieten. De hevigheid van de doorbraak naar een democratisch bestel met gelijke rechten voor iedereen wordt misschien wel het meest intens gevisualiseerd door de honderdduizenden zwarte Zuidafrikanen die oprukken door de straten. Een deinende massa van mensen die springend en stampvoetend door de straten golft. Ze dansen de toyi toyi, een van oorsprong Zimbabweaanse dans en als je dit ziet dan weet je: hier is geen ontkomen aan.
Het einde van dit verhaal is de historische vrijlating van Nelson Mandela. Denk je. Want tussen zijn vrijlating in 1990 en de uiteindelijk afschaffing van Apartheid in 1994 vielen er meer slachtoffers dan in de periode daarvoor. Het was de periode van zware onderhandelingen over de grondwet en de gelijke rechten.
Nelson Mandela zat 27 jaar lang in de gevangenis. Daarnaast voelt het alsof deze hele samenleving tussen 1948 en 1994 gegijzeld is geweest. Tussen 1994, toen het systeem werd afgeschaft en plaatsmaakte voor een democratie met de gevleugelde woorden ‘one man, one voice’, en nu liggen slechts 16 jaar. Dit land ontwikkelt zich, krabbelt op en wij kunnen nu als ‘blanke’ Nederlanders wandelen en fietsen door Soweto. Weliswaar onder begeleiding, maar toch. We zijn meer dan welkom.
Het zien van het enorme billboard met daarop de tekst ‘Together we build a brighter future’ maakt je klein en stil als je weet wat zich hier heeft afgespeeld. En tegelijkertijd besef je dat deze boodschap zo belangrijk is.
Zuid-Afrika 3: Together we build a brighter future
Nu we naar Zuid-Afrika gaan met alle medewerkers van &samhoud komen er twee soorten tijdbeleving samen: de lineaire tijdbeleving en de circulaire tijdbeleving.
In Nederland kennen wij voornamelijk de lineaire tijdbeleving: tijd is een lijn, een voortschrijdend continuüm waarbij de ene gebeurtenis volgt op de andere. Het lineaire denken plaatst ons in het ‘hier en nu’, tussen onze herinneringen uit het verleden en onze verwachtingen voor de toekomst. Tijd wordt rationeel benaderd.
De Zuidafrikaanse tijdbeleving is circulair: tijd doorloopt een cyclus en komt na verloop van tijd weer terug op hetzelfde punt. Deze tijdbeleving hangt meer samen met de natuur: dag en nacht, de vier seizoenen, eb en vloed, tijd om te eten, tijd om te slapen, generaties mensen. Circulaire tijdbeleving is meer spiritueel van aard.
Alleen al het nadenken over verschillende manieren van tijdbeleving is interessant.
Voor mij betekent deze reis naar Zuid-Afrika dat die twee tijdbelevingen samenkomen, niet alleen geografisch maar ook in het licht van ons bedrijf: &samhoud.
Het beste zie je dat ze samenkomen in ons hoger doel: ‘Together we build a brighter future. We achieve breakthroughs by inspiring and connecting people.’ Daarin komt spiritualiteit en rationaliteit samen. Het eerste deel van het hoger doel komt letterlijk uit Afrika, het tweede deel komt van Harvard Business School.
Vorig jaar bezochten we Harvard Business School en verdiepten we ons eens te meer in de de Value Profit Chain, een bedrijfsfilosofie die de waardeketen beschrijft, van medewerkerswaarde naar klantwaarde naar financiële waarde. Financiële waarde vloeit voor een belangrijk deel weer terug naar medewerkers opdat zij nog meer waarde kunnen ontwikkelen voor hun klanten.
Dit jaar gaan we naar Zuid-Afrika, waar ik 20 jaar geleden in mijn eentje was en een billboard zag met de tekst: ‘Together we build a brighter future.’ Alle kleuren mensen waren vertegenwoordigd op dat billboard. Om tussen de armoede en het geweld, dat in die tijd heftig was in Soweto, plotseling zo’n mooie boodschap te zien was voor mij een spiritueel moment. Ik zag ook direct dat dit mijn hoger doel moest zijn.
Nu, 20 jaar later, weet ik niet hoe snel ik in Zuid-Afrika moet komen. Ik ben zo ontzettend benieuwd, want vandaag heeft &samhoud zelf een billboard laten plaatsen, daar in Soweto. Op dat billboard alle kleuren mensen en de tekst: ‘Together we build a brighter future.’
De tijd is verstreken en de cirkel is weer rond. In de tussenliggende jaren heeft de lineaire tijdbeleving ons bureau veel voorspoed gebracht. Zoveel dat we nu met 110 mensen dit voor &samhoud historische moment gaan meemaken.
Verleden, heden en toekomst komen hier bij elkaar.
Zuid-Afrika 2: Verantwoordelijkheid nemen
Naar Zuid-Afrika gaan is natuurlijk fantastisch, maar ik vind het ook best spannend. We gaan met maar liefst 110 mensen en ik wil niet dat iemand ook maar iets overkomt. In Zuid-Afrika heerst nou eenmaal veel armoede en het kan dus gevaarlijk zijn, zeker voor blanke buitenlanders die op de verkeerde plek belanden.
Onder mijn collega’s is ook mijn zoon Jip. Daarnaast gaat ook mijn vrouw Marian mee op deze trip. Dat maakt die spanning dus nog een stukje persoonlijker.
Ik zou dan ook best bang kunnen worden. Het bijzondere aan angst is dat het je helemaal kan grijpen. Bang worden is zelfs heel erg gemakkelijk. Het is veel moeilijker om angst te weerstaan en je er niet door te laten leiden. Die inspanning levert vaak veel op: aan de rand van de afgrond groeien de mooiste bloemen.
Op zich kan ik heel goed omgaan met verantwoordelijkheid, maar dan in relatie tot de grote mate van vrijheid die ik tegelijkertijd heb. In Zuid-Afrika heb ik echter niet te maken met vrijheid maar met beperking. Ik moet me dus dwingen om voorzichtig te zijn, ook voor alle mensen om me heen. De veiligheid van onze mensen is daarom flink gezekerd. Continu zullen we mensen in onze buurt hebben die een oogje in het zeil houden.
Een andere verantwoordelijkheid is die van geld. Geld betekent vrijheid, maar betekent ook verantwoordelijkheid. Ofwel, hoe verantwoord ga je om met geld? Ik vroeg laatst aan iemand: ‘Als je nu 5000 euro zou kunnen uitgeven aan iets goeds, waar zou je het dan aan uitgeven?’
Die vraag raakte een collega van me, Henk, en hij ondernam actie. Hij maakte een videofilmpje waarin hij iedereen binnen &samhoud oproept om geld te doneren waarmee we benodigdheden kunnen kopen voor een school in Soweto. Privé heeft Henk de nodige zorgen. Vanwege de crisis raakt hij zijn te koop staande huis maar moeilijk kwijt. Toch nam hij dit initiatief.
Henk laat zien dat je helden hebt op alle niveaus. En dat een heldendaad kan samengaan met verantwoordelijkheidsgevoel. In het filmpje zegt hij erover: ‘Mijn moeder leerde me altijd om oog te hebben voor mensen die het minder hebben. Die moet je helpen.’
Ik zou iedereen willen oproepen actie te ondernemen. Word een held, niet roekeloos maar met verantwoordelijkheidsgevoel en compassie. Dan realiseer je doorbraken, ook in Zuid-Afrika.
Geert Wilders
Geert Wilders, in de Volkskrant van vandaag Geert W genoemd, heeft zijn slinger. Breed uitgemeten media aandacht voor zijn dagvaarding. Wilders is gedagvaard voor haat zaaien, groepsbelediging en aanzetten tot discriminatie. Voor zijn verweer heeft hij een lange lijst namen samengesteld van mensen die hij als getuigen wil oproepen. Een aantal van deze getuigen moet bevestigen dat zij de Nederlandse samenleving bedreigen met hun anti-westerse uitspraken.
Tegen elkaar roepen wat we willen is een manier om de vrijheid van meningsuiting te interpreteren. Laten we alleen niet vergeten dat vrijheid per definitie samengaat met verantwoordelijkheid. Onze verantwoordelijkheid is om inderdaad onze mond open te doen en onze mening te geven, maar om ook onze oren open te houden en te luisteren naar de mening van een ander en te streven naar wederzijds begrip, naar verbinding.
Laten we in dat licht ook de vrijheid van meningsuiting bezien. Alleen roepen leidt tot polarisatie en wederzijds cynisme. Daar kan niets op groeien. We kunnen ons niet afzonderen van de rest van de wereld. We moeten ons juist met elkaar verbinden. Alleen samen komen we verder: Together we build a brighter future.
Bekijk de actuele film Into Connection, gemaakt door Salem Samhoud. Het geeft u wellicht een vollediger begrip van wat er gebeurt rondom het komende proces tegen Geert Wilders:
Verbinding met Zuid-Afrika
Aanstaande zaterdag 23 januari 2010 vertrekken we met alle medewerkers van &samhoud voor een inspirerende reis naar Zuid-Afrika. De komende week zal ik via deze blog mijn ervaringen delen.
Ik verheug me enorm op deze reis. Alleen al de wetenschap dat ik naar Johannesburg ga doet me nadenken over de betekenis van ‘Together we build a brighter future.’ 20 jaar geleden was ik daar, in Soweto, in mijn eentje. En daar stond dat billboard met deze tekst erop. Het werd een vast onderdeel van mijn hoger doel en dat van &samhoud. Na al die jaren ga ik nu terug, niet in mijn eentje maar met alle medewerkers van &samhoud: 110 mensen.
Als je naar Zuid-Afrika gaat dan denk je vanzelfsprekend na over de raciale verschillen in dat land. De geschiedenis van Zuid-Afrika geeft daar alle aanleiding toe, maar ook de hedendaagse situatie. De afschaffing van de apartheid in 1994 leidde tot een overheidsbeleid van positieve discriminatie: Black Economic Empowerment (BEE). Deze BEE houdt in dat door blanken gerunde organisaties verplicht zijn om zwarte Zuid-Afrikanen een grotere rol te geven. In 2007 nog werd deze overheidsmaatregel uitgebreid. Wat betekent dit allemaal voor het sentiment in Zuid-Afrika?
Dat is een van de dingen die ik de komende dagen wil onderzoeken: het sentiment onder de mensen. Blank en zwart kunnen beide claimen dat ze slachtoffer zijn van discriminatie. Ze kunnen beide vervallen in een vorm van cynisme die hen neerwaarts duwt. Wat ook kan gebeuren is dat ze die slachtofferrol juist van zich af schudden en uitgaan van zelfvertrouwen en zelfredzaamheid. Dat leidt tot optimisme en verbinding. En over verbinding gesproken, Zuid-Afrika scoorde het hoogst in het vorig jaar gehouden wereldwijde verbindingsonderzoek van &Intoconnection. En dat in een land dat nog steeds extreme armoede kent.
Ook in Nederland zijn groepen die soms terecht kunnen zeggen dat ze worden gediscrimineerd of dat ze minder kansen hebben dan anderen. En toch, ook voor hen geldt dat ze met een slachtofferrol en cynisme helemaal niets oplossen. Een zekere mate van zelfredzaamheid en zelfvertrouwen mag je ook hier van mensen verwachten. We moeten het tenslotte samen doen: Together we build a brighter future.
Meesters in Leiderschap
Hoe ontwikkel je als leider een organisatie van ‘average’ naar ‘good’ en van ‘good’ naar ‘great’? Hoe zorg je dat veranderingen daadwerkelijk duurzaam zijn? Wat zijn de persoonlijke drijfveren van een leider? Welke successen boek je en wat zijn je worstelingen tijdens het veranderen van je eigen organisatie? In een door &samhoud gemaakte film praten Bert Keijts (DG Rijkswaterstaat), Sylvo Thijsen (CEO Grontmij), Melanie H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus (Directeur Zorginkoop Achmea), Ruud van Vessem (Vice President Philips Applied Technologies) en organisatieadviseur Salem Samhoud over ingrijpende organisatieveranderingen die zij hebben geleid of nog steeds leiden.
Rode draad film
In de film wordt leiderschap uitgelegd aan de hand van de vijf principes van succesvolle leiders. De vijf principes zijn Persoonlijk voorbeeld, Koers bepalen, Mensen verbinden, Zorgdragen voor de uitvoering en Werken aan een betere toekomst:
- Persoonlijk voorbeeld: De voorbeeldrol van de leider in het doorleven en uitdragen van de visie en de daarbij behorende cultuur.
- Koers bepalen: De koersbepalende rol van de leider. Het creëren en doorvertalen van een visie (kernboodschap) en een strategie.
- Mensen verbinden: De verbindende rol van de leider binnen de organisatie en het team.
- Zorgdragen voor de uitvoering: De inspirerende en disciplinerende rol van de leider. De vervolgstap bij verandering.
- Werken aan een betere toekomst: De maatschappelijke rol van de leider. De leider neemt hierin zijn verantwoordelijkheid.
Volgens dit &samhoud leiderschapsmodel model volgen succesvolle leiders vijf principes die elkaar onderling beïnvloeden en versterken. Dit model is gebaseerd op het Integrated leadership model van Thomas DeLong dat is ontwikkeld op Harvard.
Persoonlijke verhalen
De film toont persoonlijke verhalen, successen en persoonlijke worstelingen. Hoe zorg je er bijvoorbeeld voor dat je altijd het goede voorbeeld geeft? Hoe neem je mensen mee in een verandering, ook al heb je slecht nieuws? Hoe neem je afscheid van mensen. De film geeft zo heldere handvatten over hoe je kunt groeien als leider en welke principes belangrijk zijn.
Inzicht in jezelf is bijvoorbeeld onontbeerlijk. Bert Keijts zegt er in de film het volgende over:
“Bij RWS heb ik 6 jaar lang een veranderproces geleid. Daarbij heb ik alle registers opengetrokken. Een grote organisatie met echt fundamentele ingrepen in de manier van werken voor mensen. Dat heb ik wel heel leuk gevonden, maar ik ben wel echt getest, vind ik. Ik heb alle registers moeten opentrekken. Dan merk je pas goed wat je wel en wat je minder goed kunt.”
Lef om over persoonlijke drempels te stappen is een andere eigenschap die een leider moet hebben. Silvo Thijssen zegt daarover: “De spanning tussen betrokkenheid en het behouden van een zekere afstand, dat vind ik een lastige. Zeker als je dan ook moeilijke beslissingen moet nemen over anderen. Ik voel me altijd betrokken en leef me in, in wat het betekent. Maar ja, iemand moet toch een beslissing nemen. “
Ook leren van deze Meesters in Leiderschap, bekijk dan hier de tweedelige film:
Small Giants Safari: SRC en Beryl
De 8 partners van &samhoud maakten onlangs een Safari langs de Small Giants, bedrijven die zo worden aangemerkt door Bo Burlingham in zijn gelijknamige boek. Eerder schreven we al over SRC Holding en het open-book management. Hier volgt een videobijdrage:
SRC Holdings
Ook callcenter Beryl, de nummer 2 Great place to Work van de VS, werd bezocht. Beryl kent een extreem hoge medewerkertevredenheid. Het bedrijf is marktleider op het gebied van telefoonafhandeling voor ziekenhuizen. De grote kracht van Beryl is dat ze focussen op omzetverhoging in plaats van kostenreductie. Bekijk hier de video:
Beryl
On connection and Japan
An interesting fact that resulted from our World-wide research on connection, was the surprisingly low score of Japan. With a world-average of 76, the Japanese people scored an average of only 64.
Of course, when these results were coming in, discussion broke loose on how to explain this. Some of us are big fans of Japanese culture and had visited the country quite a lot. Based on their experiences, we actually expected that Japan would devastate the scores of the other countries and would be the unchallenged leader of the global connection index. So what happened? Why these disappointing results?
The first possible explanation that came into mind was that the Japanese people tend to score more conservative. Where we in the West tend to extremes to express our feelings (ten out of ten when something is “OK” and zero out of ten when we encounter some minor problems), Japanese culture prescribes modesty and balance. Therefore, scores tend to be lower, especially in comparison with other countries. However, we had already taken this into account. Based on other statistical research in Japan, we already compensated the figures with regard to the custom of conservative scoring. It might still be of some influence on the final score, but not as extreme as this:
So, does this mean that we may conclude that the Japanese people are just not so well connected? Just to be sure, we sent a small team to Tokyo to find out. They interviewed a lot of people to find out the Japanese stance towards connection and how it is being applied in their daily lives and routines.
Luckily, the conclusions that could be derived out of these interviews were not so disappointing as the cold numbers. People explained to us that, generally speaking, Japanese people consider themselves highly connected. However, the connection tends to be of a different quality then our own. For us, connection between people is something essential – something very fundamental. It takes a very prominent role in our society and is considered very important. In Japan, connection is equally regarded as something fundamental, but it is exercised with much more caution. For Japanese people, it is extremely important to respect the privacy and integrity of other people. Therefore, for them, the acts of connection are much more subtle and exercised with much more care. It seems that in Japan there is a larger gap between the experience of connection (which is quite high, according to the interviews) and the external acts that we (Western people) consider to be expressions of connection.
Could this be a plausible explanation for the low score of Japan? Feel free to share your thoughts with us!
Turkey and the Netherlands as good neighbours!
In the Netherlands, we have a saying that goes “it is better to have a good neighbour then a friend who is far away.” The saying suggests that our culture highly values the connection with our neighbours. Looking at the results of the connection research, I was rather disappointed to find out that Dutch people score very low on connection with their close neighbourhood. For example: only 27% of the people feel connected with their street. People who are generally low connected score even less: a mere 16% of them feels connected with their neighbours! I must admit that I was quite shocked. What does this mean for our society? What does it mean to live in a society where only one in four people feels connected with those who live close by to him or her? Is this the result of the ongoing process of individualisation? It is even more sad when we compare these low results with other countries. It turns out that, in general, people don’t feel really connected with the people they live close by to.
Surprisingly, there is one country that seems to be an exception to these disappointing results: Turkey. In Turkey, an average of 48% feels connected with the people in their street. Of the people who are on a general level well connected, 58% feels highly connected to the people in their street. That is almost two out of three! How can this be explained?
For Turkey the connectivity index is higher than average. For each dimension Turkey has a higher score (connection with yourself, with others, with your organisation). With regard to the connection to others the Turkish are more open, but especially more critical. They speak out what’s on their mind (much) more often than average and confront others with their shortcomings. In return they consider it to be important that others tell them about possible improvements. Out of all the countries involved in this survey, the Turkish are the most open-minded. Furthermore it is noticeable that the Turkish indicate more often that they like to discover new things.
Studying these results, I noticed that Turkish people scored much higher on qualities that we in the Netherlands claim to be “typically Dutch”: being open minded, being critical and tell others exactly how it is. And, as it turned out, all these qualities were being accompanied with the remarkably high connection with the people from their own streets. I could safely conclude that Turks must be good neighbours!
My thoughts wandered off to the discussions that took place in the Netherlands a couple of months ago and might still be going on today; on the possibility of Turkey joining the EU. A lot of people had strong sentiments against this proposal. Sentiments that are based on the conviction that the Turkish culture is so different from our own, that it must be impossible to work together in a single community. I must admit that I wasn’t one of those people but now I was beginning to have doubts. Perhaps they have a point. Perhaps Turks are indeed different from us. The results show that, contrary to the average Dutchman, they are open-minded, tolerant, and like to be told how it is. And, perhaps the most important fact; they seem to be pretty damn good neighbours!
Perhaps it is a good Idea to warn Turkey not to be too eager to become a member of the EU. We might want to warn them that their new neighbours might not be the perfect couple that they appear to be – that they themselves want to be. Perhaps we should turn the tables and, in all modesty, ask Turkey if we can join them and learn how to become a good neighbour. Perhaps their open-mindedness and love for new things will move them to accept us.
