Voorkomen is beter dan genezen?
Door Salem Samhoud en Barbara de Greeff
In de gezondheidszorg wordt preventie een steeds belangrijker principe. Op allerlei manieren wordt geprobeerd om de individuele burger te behoeden voor ziektes en aandoeningen. De belangrijkste motivatie achter deze preventieve beweging is de wens om mensen te behoeden voor pijn, ongemak en zelfs een vroegtijdige dood. Natuurlijk bestaan er ook andere, minder altruïstische motivaties voor preventie in de zorg. Om te voorkomen dat de kosten voor het zorgstelsel de pan uit rijzen, is het voor veel maatschappelijke instituties van groot belang om de vraag naar zorg zo klein mogelijk te houden. En hoe kun je dit beter doen dan door mensen zo lang mogelijk gezond te houden?
Preventie op het gebied van gezondheid lijkt een evident concept: Wat is er immers belangrijker dan gezondheid? Wie wil er niet gezond zijn en blijven? Zowel op het menselijk,- als op een sociaaleconomisch niveau lijken er geen tegenargumenten te bestaan voor de actieve promotie van preventie. Toch is het belangrijk om enkele kanttekeningen te plaatsen bij het idee dat “voorkomen is beter dan genezen” een evidente waarheid zou zijn.
Natuurlijk zijn er een heleboel aandoeningen en ziektes te noemen die ieder weldenkend mens niet zou willen overkomen. Pijnlijke, ongemakkelijke of gevaarlijke zaken die we koste wat kost willen vermijden. Niemand zou zonder bescherming met gevaarlijke stoffen willen werken. Ook zullen er weinig mensen moeite hebben met de verplichting om een helm te dragen op een motorfiets. Maar probeer eens te bedenken waar voor jou zelf de grens ligt van preventieve maatregelen. Zou je willen stoppen met het eten en drinken van dingen die slecht voor je zijn? Waar je bijvoorbeeld kanker van kunt krijgen? Of een hartaanval? Zou je beschermende kleding ook thuis willen dragen? De meeste ongelukken gebeuren immers in en om het huis. Je zou ook een masker kunnen dragen om te voorkomen dat je bacteriën en virussen binnen krijgt. En hoe zit het met psychische gezondheid? Psychische aandoeningen verdringen steeds meer de “klassieke” somatische ziektes van de meest voorkomende kwalen. Zou je accepteren dat er preventieve maatregelen zouden worden genomen om te voorkomen dat mensen depressief worden? Misschien zou het helpen dat er geen slecht nieuws meer de huiskamer binnenkomt. Een soort van medische media censuur. Zou je de SOMA pil nemen uit de roman Brave New World van Aldous Huxley die je een gelukkig en geestelijk “gezond” leven belooft? In de samenleving die Huxley beschrijft wordt ook seksueel contact verboden om zo genetische afwijkingen te voorkomen.
De zin “voorkomen is beter dan genezen” veronderstelt een onmogelijke vorm van voorkennis. Wanneer het principe op een consequente manier zou worden doorgevoerd, zouden we namelijk moeten beschikken over een onbetwistbare definitie van “gezond zijn”. En die varieert van een technisch/ wetenschappelijke benadering tot een veelvoud van persoonlijke en subjectieve opvattingen. Daarnaast veronderstelt de toepassing van dit gezegde een enorme – haast absurde – welwillendheid van de mensen waar het over gaat. Mensen zouden bereid moeten zijn om allerlei preventieve maatregelen te ondergaan met als enige argument dat dit goed zou zijn voor hun gezondheid.
Gezondheid en preventie kennen een zeer subjectief element waarbij het individu, al-dan-niet geholpen met de kennis en ervaring van een arts, steeds opnieuw moet worden afgewogen hoe de gezondheid van het individu kan worden gedefinieerd en welke maatregelen mogelijk zijn om deze gezondheid te bewaken. Grote, algemeen ingevoerde preventiemaatregelen zullen altijd op gespannen voet staan met deze subjectieve bepalingen.
Dit betekent dat mensen zich zouden zich af moeten vragen hoe voor hen de verhouding moet liggen tussen preventie aan de ene kant-, en leven aan de andere kant. Je zult moeten accepteren dat bij leven risico’s horen. Wanneer je alle risico’s weg haalt, haal je ook al het leven weg: het zijn namelijk vooral gevaren en risico’s die het leven de moeite waard maken. Zonder risico geen spanning! Ik zou dus willen afsluiten met de stelling “Geniet! En preventie met mate…”
