&samhoud blog

Door Alexli Gravemeijer

Overheidsorganisaties bevinden zich in een spagaat tussen bezuinigingen op korte termijn en kwaliteitsverbetering én arbeidsmarktkrapte op lange termijn. Fundamentele aandacht voor het toekomstige takenpakket en bijbehorend strategisch personeelsbeleid is dus nodig, meer dan ooit.

Kabinet Rutte wil ondermeer de beschermde positie van de ambtenaar aanpakken. We spraken Hoogleraar Arbeidsverhoudingen en voormalig Secretaris-generaal Vernieuwing Rijksdienst Roel Bekker over het belang en de te verwachten effecten van dit initiatief. Professor Bekker is kritisch: echte verandering komt van ambtenaren zelf, zo stelt hij.

Lees hier het volledige interview met hoogleraar Arbeidsverhoudingen en voormalig SG Roel Bekker.

Krachtig, klein & dienstverlenend
Geïnspireerd door het gesprek met Roel Bekker ziet &samhoud de verandering naar een krachtige, kleine en dienstverlenende organisatie, gemarkeerd door drie werkwoorden: moeten, willen en kunnen.

Moeten
Moet de positie van ambtenaren worden aangepast? De overheid moet afslanken met 6,5 miljard. Het gelijktrekken van de arbeidsrechtelijke status van ambtenaren met de marktsector moet op korte termijn besparingen opleveren. Meer flexibiteit in het personeelsbeleid moet bijdragen aan verbetering van de kwaliteit van dienstverlening. Of deze wettelijke aanpassing daadwerkelijk leidt tot een krachtige, kleine en dienstverlenende organisatie is de vraag. Voorwaarde voor echte verandering is dat deze van binnenuit gedragen wordt. Ook ambtenaren zelf moeten (willen) veranderen.

Willen
Wat willen burger, ambtenaar en politiek? Burgers willen bij voorkeur voor een dubbeltje op de eerste rang. De overheid moet voor ze klaar staan op momenten dat zij het nodig vinden. Tegelijk willen burgers lage belastingen en zo min mogelijk overheidsbemoeienis. Deze combinatie vergt keuzes. Keuzes, die politiek worden gemaakt, ambtelijk worden onderbouwd, en politiek worden verdedigd.  Dit vraagt lef. Van politiek, en van ambtenaren als expert en ervaringsdeskundigen bij uitstek.

Onder druk van de media en voortdurende polls houden ambtenaren en politiek elkaar in de tang. De politiek spreekt openlijk haar kritiek uit op het ambtelijk apparaat. Ambtenaren voelen zich politiek niet gesteund.  De politieke wil om verantwoordelijkheid te nemen voor de keuzes die nodig zijn, lijkt te ontbreken. Ambtelijk initiatief gaat in de praktijk vaak verloren als gevolg van mogelijk politiek afbreukrisico. Wie bij de overheid werkt en veranderingen wil doorvoeren, wordt gedwongen binnen de marges te blijven.

Kunnen
Kan aanpassing van de ambtelijke positie leiden tot bezuinigingen en hogere kwaliteit van dienstverlening? De politiek kan besluiten om het particulier werknemerschap en het ambtenaarschap te integreren en vaker verantwoordelijkheid te nemen voor lastige keuzes. Ambtenaren kunnen het heft in handen nemen om van binnenuit veranderingen te realiseren. Ambtenaren kunnen de overheid succesvol veranderen. Ambtenaren kunnen lef tonen ook al is dat binnen politieke marges.

Dus ja, het kan, maar de echte doorbraak lijkt te liggen bij een vierde werkwoord: doen. Het verschil tussen een overheidsorganisatie in crisis en een overheidsorganisatie, die kansen aangrijpt om te veranderen, ligt in lef en initiatief. Lef om keuzes te maken en het lef om de consequenties hiervan in kaart te brengen en te verdedigen. Alleen zo komen we tot verantwoorde keuzes en visie. Niet alleen op korte, maar ook op lange termijn. De bal ligt nu bij het ambtelijk apparaat. Ambtenaren kunnen het doen, ze moeten het doen en ze moeten het willen.  “Steek je nek uit, toon lef!”, aldus prof. Bekker.